print

اعتماد:از پيروزي انقلاب اسلامي تاکنون اين کشور فراز و فرودهاي فوق العاده يي را سپري کرده است، اما امسال که ما سي امين سال پيروزي انقلاب را پشت سر مي گذاريم حتي يک کتاب که ضوابط و معيارهاي علمي اين تجربه پر فراز و فرود را مورد ارزيابي قرار بدهد منتشر نشده است؛ گويي همچنان اهتمام ما بر آن است که نسبت به تجربه هاي تاريخي بي اعتنا باشيم.

از سال 71 تاکنون شاخص مداخله دولت در اقتصاد ايران هرگز از 65 درصد پايين تر نيامده است که در صورت ندانستن اين مفاهيم و شرايط نمي توان کاري کرد و شرايط به گونه يي مي شود که با داستان کنوني حذف سوبسيد ها روبه رو مي شويم. البته اگر تحليل عالمانه يي از تجربه تعديل ساختاري وجود داشت هيچ گاه سراغ اين سياست ها نمي رفتيم، اما چون چنين بصيرتي وجود ندارد دائماً کارها براساس آزمون و خطا پيش مي رود.

در واکنش به آنچه که در سال هاي 68 تا 75 رخ داد خاتمي ايده طرح ساماندهي اقتصاد ايران را مطرح کرد. اگر نسبت اين طرح و عمل آن به درستي واکاوي نشود نمي توان به تحليل درستي از دوره بعد پرداخت.

دوستان در اين دوره شعار درست و منطقي با ايده توسعه عادلانه و تاکيد بر عدالت اجتماعي را مطرح کردند که بنده از نظر تئوريک با آن موافقم، اما هنگامي که تعريف و برنامه يي از عدالت اجتماعي نباشد، طبيعي است اين موضوع به ضد خود تبديل مي شود. بر اين اساس تا همين امروز نه تنها تعريفي از عدالت وجود ندارد بلکه برنامه يي براي آن نيز ارائه نشده است. همان طور که در دولت خاتمي آنها قائل به شعار توسعه سياسي بودند و در کل دوره هشت ساله تعريف و برنامه يي براي پيشبرد توسعه سياسي ارائه نکردند در اين دولت نيز تعريف و برنامه يي از عدالت ارائه نشده است که بايد از اين تجربيات استفاده کرد. با وجودي که اين دولت عنوان مي کند که از عدالت اجتماعي کوتاه نمي آيد، اما تند ترين گزينه از برنامه تعديل ساختاري يعني حذف يارانه ها را با عنوان تحول اقتصادي در دستور کار قرار داده است يعني تعديل ساختاري برنامه راست افراطي در مقياس جهاني.

بانک جهاني در سال 2004 کتابي منتشرکرد که در آن تصريح شده بود با وجودي که حجم يارانه ها در ظاهر با مفاهيم عدالت خواهانه است اما بنابر محاسبات اقتصادي ايران ميزان رفاه از دست رفته طبقات فقير دو برابر ميزان رفاه از دست رفته طبقات مرفه مي شود. بنابراين با وجودي که گروه هاي پردرآمد در صورت حذف يارانه ها رفاهي را از دست مي دهند، اما از اجراي اين سياست حمايت مي کنند چرا که حذف يارانه ها منشاء موج هاي بزرگ تورمي است که اين موضوع باعث ثروتمندتر شدن خارق العاده ثروتمندان مي شود، بنابراين آنها رفاه اندکي را از دست مي دهند اما ارزش دارايي هايشان بر اثر اين تورم افزايش مي يابد، ولي فقرا به دليل نداشتن دارايي هاي ثابت تنها گرفتار تورم مي شوند.

تورم ظالمانه ترين مالياتي است که دولت ها از فقرا مي گيرند و در اختيار اغنيا قرار مي دهند. دوستان فکر مي کنند تجربيات براي اشخاص است اما نبايد يادمان برود که اين مردم براي کسب اين تجربيات هزينه دادند.

بنابراين بايد از تجربيات دولت هاي قبلي استفاده کرد. در همين حال وضعيت فضاي کسب و کار در سه سال گذشته در موقعيت جهاني 23 رتبه تنزل کرده است. بر اين اساس با نامساعد شدن اين فضا گرايش ها به سرمايه گذاري مولد کاهش پيدا کرده و فعاليت هاي سوداگري و واسطه گري موتور اصلي ارزش افزوده در اقتصاد مي شود. از اين رو اين سوال مطرح است که آيا از طريق دلالي گري و ضربه زدن به بنيادهاي توليد مي توان عدالت اجتماعي را برقرار کرد.

در شرايطي که فساد مالي افزايش پيدا کند چگونه مي توان انتظار داشت جامعه به سمت عدالت اجتماعي نزديک شود؟

جهان آينده به عنوان عصر دانايي معرفي مي شود. انقلاب دانايي همچون هر انقلاب ديگري همه وجوه حيات جمعي را تحت تاثير قرار مي دهد و برندگان و بازندگاني دارد. اگر نتوان به موقع اقتضائات اين تحول مهم را شناسايي کرد در معرض پرداخت هزينه هايي فراتر ازهميشه، مي شويم. در صورت شناخت انقلاب جهاني و مشخص کردن نسبت خود با آن مي توان از فرصت هاي آن استفاده کرد چرا که ايران از لحاظ ظرفيت هاي سرمايه انساني در مساعدترين شرايط تاريخي خود به سر مي برد که در صورت استفاده درست از سرمايه ها مي توان چشم انداز روشن تري را براي اين کشور ترسيم کرد.

بسياري از چيزهايي که فکر مي کنيم در زمره يارانه قرار دارد يارانه نيست، اينکه قيمت کالايي در کشور ما به يک ميزان و در کشوري ديگر متفاوت باشد تفاوت اين قيمت به معناي دادن يارانه نيست. اگر دولتي چنين اشتباهي را در مورد مفهوم يارانه بکند خود را در توهم اينکه با حذف يارانه ها مي تواند درآمد خارق العاده يي کسب کند قرار داده است. مطمئناً در اين صورت پيش از آنکه ملت از روند جهشي قيمت ها شگفت زده شود خود اين دولت خجل زده مي شود. مساله پرداختن يارانه ها ابزار سياستي است که اين ابزارها به خودي خود حسن و قبح ذاتي ندارند و بايد آن را برحسب آنکه چه کساني با چه هدفي و تحت چه شرايطي و چگونه مي خواهند آن را پرداخت کنند داوري کرد.

البته پرداخت يارانه ها در ذات، منشاء عقب ماندگي نيست. بانک جهاني که به دنبال حذف يارانه ها بود در مواجهه با بحران هاي حاد کشورهاي توسعه يافته تاکيد کرد براي حذف يارانه ها بايد زمان مناسب در نظر گيرند و مواردي همچون اينکه دولت از لحاظ سياسي محبوبيت داشته، رشد اقتصادي آن کشور در بالاترين سطح و تورم در پايين ترين سطح و نظام تامين اجتماعي در بهترين موقعيت باشد. در اين صورت مي توان به صورت تدريجي يارانه ها را حذف کرد، اما اکنون وضعيت اين گونه نيست.

اخيراً مقام معظم رهبري تاکيد کردند در اجراي طرح تحول اقتصادي عجله نکنيم، تاکيد ايشان و همچنين کارشناسان اقتصادي نشان مي دهد که اين مساله يک مساله خطير و حساس است و نبايد در آن عجله شود، ولي اينکه عنوان مي شود دولت هاي قبلي شجاعت چنين کاري را نداشتند و ما اين شجاعت را داريم مفهوم ندارد چرا که در بحث علم شجاعت مطرح نيست بلکه دانايي مطرح است چرا که ساحت علم ساحت استدلال ، منطق و عقل سليم و نه شجاعت است. هنگامي که عنوان شد نرخ بيکاري يک رقمي شده است بنده شگفت زده شدم. بر اين اساس با مطالعات و در نظر گرفتن پنج متغير کنترلي، مطرح کردم بدون استثنا وضع بيکاري بدتر شده است. از سوي ديگر شاهديم که در حال حاضر ستاد حل و فصل بنگاه هاي بحران زده تشکيل شده است. از اين رو اگر نرخ بيکاري تک رقمي شده و ما در آستانه اشتغال کامل قرار داريم تشکيل چنين ستادي براي چيست؟ هنگامي که دولت بحث سهام عدالت را مطرح کرد ما در اين زمينه انتقاداتي را عنوان کرديم و با وجودي که به انتقادات ما توجه نشد و همچنان آنها مصر به اجراي اين طرح هستند اما شاهد بوديم که در سال گذشته سازمان خصوصي سازي که مجري طرح سهام عدالت است مطالعاتي را تحت عنوان آسيب شناسي طرح سهام عدالت انجام داد که در اين مطالعه عنوان شد اين سياست منجر به بهبود وضع عدالت در جامعه نمي شود و اشکالات آن، کشور را با 27 چالش جدي روبه رو کرده است.